nav-left cat-right
cat-right

Mikroskładniki -Suplement

Najpełniejsze opracowanie w internecie i nie tylko dostarcza oczywiście… Wikipedia. Pamiętaj, że poza wąskim gronem specjalistów z tej konkretnej dziedziny KAŻDY, kto jest dzisiaj lekarzem albo uczył się ze wsparciem Wikipedii(a pewnie pomagał też ją edytować), albo ma zapewne „trochę” nieaktualne informacje.

Nazwy witamin i dobowe zapotrzebowanie[2]

Rola w organizmie człowieka

Skutki niedoboru

Źródła w pożywieniu[3][4][5][6]

Uwagi, dodatkowe informacje

Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach

Witamina A
(retinol, akseroftol)
1 – 2 mg

Uczestniczy w procesie widzenia – przekształca się w retinal[4], wchodzący w skład rodopsyny (purpury wzrokowej)[3][6], która utrzymuje wrażliwość pręcików siatkówki oka na przyćmione światło[5]. Wpływa na właściwy wzrost i rozwój kości, wzmacnia żuchwę i zapobiega tworzeniu się krzywego zgryzu[6]. Odpowiada za prawidłowe funkcjonowanie nabłonka[5]skóryrogówkiprzewodu pokarmowegooddechowego[3] (chroni nabłonek przed zakażeniami ropnymi[5]). Stymulujebłony śluzowe do produkcji śluzu[6]. Jest ważnym przeciwutleniaczem[3].

Ślepota zmierzchowa (kurza ślepota)[3][4][6], wynikająca z zahamowania regeneracji rodopsyny[5].Kseroftalmia (nadmierna suchość rogówki, prowadząca przy dużych niedoborach do ślepoty)[3]. Zaburzenia (lub zahamowanie[4][6]wzrostu[3]. Rogowacenie i łuszczenie się naskórka[3][5][6]. Częste infekcje[6].

pełne mlekoser,żółtko jajmasłotran,wątrobawarzywa iowoce bogate wkaroteny (marchew,pomidorypapryka,dyniabrokuły)

W organizmie syntezowana jest z β-karotenu[6]. Jest odporna na działanie wysokiejtemperatury. Kontakt z żelazem i miedziąpowoduje jej zanik[5].

Witamina D
(D2 – ergokalcyferol,D3 –cholekalcyferol)
0,01 – 0,02 mg

Jest związkiem wyjściowym w syntezie kalcytriolu – hormonu wzmagającego wchłanianie jonówwapnia[3][4][5][6]fosforu[3][6] i potasu[4] w jelicie. Warunkuje prawidłowy wzrost i mineralizację kości[4] i zębów[6] (reguluje odkładanie sięwapnia i fosforu w kościach)[3][5].

Krzywica (u dzieci) i osteomalacja (u dorosłych)[3][4][5][6]. Wypadanie zębów, powiększeniestawów kolanowychkostek i dłoni, osłabienie mięśni[6].

pełne mlekożółtko jaj,masłomargaryna,oleje roślinnetłuszcze zwierzęcewątroba,grzybydrożdże

Powstaje w skórze[5] z pochodnejcholesterolu[6], która pod wpływem promieni UV[5][6] przekształca się w prowitaminę, a następnie w witaminę[6].

Witamina E
(tokoferol)
10 – 20 mg

Warunkuje prawidłową strukturę[3] i ochrania błony biologiczne[4]. Umożliwiasyntezę niektórych lipidów[3], jest przeciwutleniaczem[3][4][5] (dla nienasyconych kwasów tłuszczowych[4][6] i witaminy A[6]). Wpływa na metabolizm mięsni[5]. Zapobiega chorobom układu krążenia, wpływa na krzepnięcie krwi[6].

Zaburzenia płodnościporonieniaparaliż mięśniowy[3]. Osłabiona praca i zanik mięśni (dystrofie), szybki rozpad erytrocytów[5]. Zwiększenie katabolizmu nienasyconych kwasów tłuszczowych (skutkującego zaburzeniem funkcjonowania błon komórkowych). Zaburzenia wzrostu, uszkodzenia nerwów[4]. Zwiędła skóra, przebarwienia skórne i plamy starczezmęczenie, ogólne osłabienie[6].

mlekojajamasło,oleje roślinne(słonecznikowy,sojowy), kiełkipszenicypieczywo razoweorzechy,migdały, zielonewarzywa liściaste (np.sałata)

Witamina E to mieszanina trzech tokoferoli(pochodnych fenolu)[7]. Jest odporna na działanie czynników zewnętrznych. Kontakt zżelazem i miedzią powoduje jej zanik[5]. Nadmiar tłustego pożywienia zwiększa na nią zapotrzebowanie. Oleje roślinne tłoczone na zimno zawierają jej więcej, niż produkowane przemysłowo[6].

Witamina K
(filochinon)
0,05 – 1 mg

Poprzez uczestnictwo w syntezie protrombiny w wątrobie, warunkuje prawidłowy przebieg procesów krzepnięcia krwi[3][4][5][6]. Uczestniczy w metabolizmie układu kostnego[6].

Zaburzenia krzepnięcia krwi (wydłużony czas gojenia się ran)[3][4][5][6]krwawienia[3]. Zaburzenia pracy jelit[6].

wątrobaolej sojowy, zielone warzywa liściaste (np. kapusta,szpinaksałata,kalafior), rośliny strączkowepomidory,truskawki

Jest syntezowana przez bakterie jelitowe[4][5][6]Żółć powoduje zwiększenie jejprzyswajalności[5]. Nadmiar antybiotyków,środków przeciwbólowych i konserwantówniszczy ją[6].

Witaminy rozpuszczalne w wodzie

Witamina B1
(tiamina, aneuryna)
1,5 – 2 mg

Jej aktywna forma[4] jest koenzymem dekarboksylaz[5], biorących udziałoddychaniu komórkowym[3][6]. Wpływa na metabolizm węglowodanów[3][4],tłuszczów[3] i aminokwasów[4]. Warunkuje właściwe funkcjonowanie tkanki nerwowej[3][5][6]przewodu pokarmowego i układu krążenia[3]. Pomaga wkoncentracji i zachowaniu optymizmu[6].

Zanik otoczki mielinowej w nerwach ruchowych[5], prowadzący do choroby beri-beri[3][4][5][6] (zaburzeniaukładu nerwowego i pokarmowego[4], drżenie i osłabienie mięśni[6]dystrofie mięśniowezapalenie i degeneracja stawów[3], bóle nóg[6], osłabienie iniewydolność serca[3][4], powiększenie prawej komory serca[4]niewydolność krążenia[6], brak łaknienia[3][6]).

wieprzowinawątroba,drożdżepełne ziarna zbóżpłatki owsiane,orzechy, jarzyny

Jest syntezowana przez bakterie jelitowe[5]. Ulega rozpadowi pod wpływem wysokiej[5][6] i niskiej temperatury. Niszczy ją także nikotyna, nadmiar cukrów oraz stres[6]. Jej niedobór występuje często u alkoholików[4][6].

Witamina B2
(ryboflawina)
1,7 – 3 mg

Stymuluje wzrost[3][6] i ogólną odporność organizmu[3]. Składnik koenzymów:FMN i FAD[3][4][5], uczestniczących w oddychaniu komórkowym[4][5][6]. Wpływa na metabolizm węglowodanów[3][6]aminokwasów[3] i tłuszczów[6]. Bierze udział w syntezie hemoglobiny[5].

Zapalenie skóry (łojotokowe)[3] i błon śluzowych[5]. Pękanie i zapalenie kącików ust (zajady)[3][4][5][6]. Zahamowanie wzrostu[3], obniżenie sprawności umysłowej[4]zawroty głowy[6]. Piekące i zaczerwienioneoczy[6]zapalenie spojówek i rogówki[3], nadmiernawrażliwość na światło[6].

nabiałjajaryby,mięsowątroba,drożdżepełne ziarna zbóż, zielone warzywa liściaste (np. sałata),grzyby

Jest odporna na działanie wysokiejtemperatury[5][6], ale ulega rozpadowi pod wpływem światła[5] (mleko w butelce, wystawione przez 3,5 h na działanie światła traci 70% witaminy B2)[6].

Witamina B3
(witamina PP,niacynakwas nikotynowy inikotynamid)
20 – 25 mg

Składnik układu koenzymów NAD+/NADH, NADP+/NADPH przenoszących wodórelektrony w procesie oddychania komórkowego[3][4][5]. Utrzymuje we właściwym stanie nabłonek skóry i przewodu pokarmowego oraz układ nerwowy[3]. Obniża poziom cholesterolu we krwi, rozszerza naczynia krwionośne, a także pomaga spalać węglowodanytłuszcze i białka[6].

Pelagra[3][4][5][6] (zaczerwienienie, pękanie, łuszczenie się[3] oraz stany zapalne skóry[4][5][6]biegunka[3][4][5], osłabienie mięśni i ogólne zmęczenie[4][6]), język truskawkowy[3]zaburzenia psychiczne[4], w skrajnych przypadkach paraliż kończyn[3]otępienie[3][5].

mlekoserjaja,mięsodróbwątroba,rybydrożdżepełne ziarna zbóż, świeże jarzyny, zielonewarzywa liściaste,ziemniakipiwo

Jest syntezowana przez bakterie jelitowe. Jest odporna na działanie wysokiej temperatury[5]. Nadmiar spożywanych cukrów powoduje jej zanik[6].

Witamina B5
(kwas pantotenowy)
3 – 10 mg

Składnik koenzymu A, biorącego udział w metabolizmie węglowodanów,tłuszczów i białek[3][4][5] oraz w przenoszeniu energii. Utrzymuje w prawidłowym stanie tkankę nerwową i skórę[3]. Łagodzi stany zapalne. Bierze udział w synteziekortykosteroidów. Poprawia wzrost i pigmentację włosów. Zapobiega przedwczesnemu starzeniu się i powstawaniu zmarszczek[6].

Zahamowanie wzrostu, uszkodzenie nadnerczy, zaburzenia czucia[3], przedwczesne siwienie[3][6], pieczenie stóp[5], sztywność stawów, trudności znauką[6], ogólne zmęczeniezaburzenia snu[3][5].

żółtko jajmięso,wątrobadrożdże,orzeszki ziemnepełne ziarna zbóżbrokuły,rośliny strączkowe (np.soja), mleczko pszczele

Jest syntezowana przez mikroorganizmyżwacza przeżuwaczy[5]. Jej niedobór występuje bardzo rzadko[4], głównie u osób odżywiających się zazwyczaj potrawamigotowanymikonserwamifrytkamipizzą,makaronem, oraz nadużywających cukry[6].

Witamina B6
(pirydoksyna, adermina)
2 – 3 mg

Bierze udział w krwiotworzeniu[5]. Jest niezbędna do syntezy porfiryn (np.cytochromówhemu)[3]przeciwciał i erytrocytów. Stymuluje zaopatrywaniekomórek nerwowych w glukozę[6]. Jej aktywna pochodna (fosforan pirydoksalu) jest koenzymem w metabolizmie aminokwasów[3][4][6].

Stany zapalne skóry[3][4], zmiany w układzie nerwowym[3][5] (objawy padaczkowe u dzieci[3], drgawki[4]), zmiany w czerwonym szpiku kostnym[5](objawy anemii u dorosłych[3]). Zaburzenia czynnościukładu pokarmowego[4], utrata blasku skóry. Ogólnezmęczeniestany depresji i lękurozdrażnienie[6].

jajamięsowątroba,drożdżeorzechy,pełne ziarna zbóż,muslirośliny strączkowe (np. soja,fasola), zielonewarzywa liściaste,banany

Witamina B6 to mieszanina trzech związków:pirydoksolupirydoksalu i pirydoksaminy[8].Diety odchudzające i tabletki antykoncepcyjneczęsto wywołują jej znaczne niedobory[6]

Witamina B7
(witamina H, biotyna)
0,015 – 0,3 mg

Grupa prostetyczna enzymów uczestniczących w glukoneogenezie[5] oraz synteziekwasów tłuszczowych[3]glikogenuhormonów i cholesterolu. Wpływa na właściwy stan włosówkości[6] i skóry (chroni ją przed łojotokiem)[3].

Zmiany skórne (rumień, łuszczenie się skóry)[3][5],wypadanie włosów[3][5][6]. Wzmożona czynnośćgruczołów łojowychrozdwajanie paznokci. Podwyższony poziom cholesterolu we krwi[6]. Bóle mięśni[3].

żółtko jajwątroba,drożdżeotrębysoja,grochpomidory,czekolada

Jest syntezowana przez bakterie jelitowe[4][5][6].

Witamina B11
(witamina B9, witamina M, witamina Bc, kwas foliowy, folacyna)
0,3 – 0,4 mg

Uczestniczy w przenoszeniu i metabolizmie reszty jednowęglowej oraz w synteziecholiny[3]puryn[5] i niektórych aminokwasów[3]. Jest niezbędnym koenzym w procesie krwiotworzenia w szpiku kostnym[3][4]. Jest niezbędna do produkcjiendorfin. Odpowiada za prawidłowy rozwój układu nerwowego rozwijającego siępłodu. Warunkuje efektywną pracę układu odpornościowego[6]

Anemia[3][4][5][6] wraz z zapaleniem języka. Uszkodzeniaprzewodu pokarmowego[3] i zaburzenia w procesietrawienia[6] (osłabione wchłanianie pokarmu w jelicie,biegunka)[3]. Nieprawidłowy rozwój łożyska[5] i wady wrodzone płodu[3][5][4][6]poronienia[6]. Zwiększone ryzyko chorób sercowo-naczyniowych[4].

żółtko jajwątroba,drożdże, zielonewarzywa liściaste (np.brukselkaszpinak)marchewdynia,morelesok pomarańczowy

Jest syntezowana przez bakterie jelitowe[5][6]. Występuje prawie wyłączenie w połączeniu z witaminą B12. Około 30% osób z zaburzeniami psychicznymi ma obniżone jej stężenie[6]. Jej niedobór występuje także u alkoholików,palaczy i kobiet ciężarnych[4].

Witamina B12
(kobalamina, cyjanokobalamina)
0,003 – 5 mg

Jest niezbędna w procesie krwiotworzenia w szpiku kostnym[3][5][6]. Bierze udział w utlenianiu kwasów organicznych w komórce[3]. Jest niezbędna w synteziekwasów nukleinowych[3][5]węglowodanów[6], a także niektórych lipidów ibiałek[5][6].

Anemia złośliwa[3][4][5][6], trwałe uszkodzenia układu nerwowego[3][5] (np. stwardnienie rozsiane[6]).

mlekożółtko jaj,mięsowątrobanerki,rybyostrygikiełki

Jest syntezowana przez bakterie jelitowe[5][6]oraz wydzielana przez błonę śluzową żołądka[6]. Nie występuje w roślinach[5]. 92%wegetarian cierpi na jej brak. Cukry uszkadzają florę jelitową i utrudniają jej wchłanianie[6].

Witamina C
(kwas askorbinowy)
60 – 100 mg

Jest przeciwutleniaczem[3][4]. Ułatwia asymilację żelaza[3][5][6], wpływa na syntezękortykosteroidów[3][4] oraz niektórych neuroprzekaźników[4]. Utrzymuje prawidłowy stan tkanki łącznej[3], wzmacnia dziąsła i zęby, zabija bakteriewywołujące próchnicę zębów[6]. Jest niezbędna w syntezie kolagenu. Wzmacniaodporność organizmu na infekcje[4][5][6]. Stabilizuje psychikę[6].

Szkorbut[3][4][5][6] (krwawienie i owrzodzenie dziąseł, wypadanie zębów)[3], kruchość i pękanie naczyń krwionośnych[3][6][4], osłabienie odpornościorganizmu[3][6], obrzmiałe i bolesne stawy[3], nieprawidłowe zrastanie się kości, powolne gojenia się ran[4].

zielone warzywa liściastenatka pietruszkikapusta(zwłaszcza kiszona),pomidorypapryka,cytrusykiwiczarna porzeczkaczarny bez,dzika różatruskawki

Jest bardzo nietrwała, łatwo ulega rozpadowi pod wpływem tlenu i wysokiej temperatury[5]. Na jej niedobór często cierpią palacze, stąd charakterystyczne na ich skórze liczne drobnezmarszczki[6].

 

Nazwa pierwiastka

Znaczenie biologiczne

Niektóre skutki niedoboru

Pierwiastki biogenne (biogeny)

Tlen, O

Podstawowe składniki związków organicznych, wchodzących w skład wszystkich organizmów żywych: cukrówtłuszczówbiałek ikwasów nukleinowych (DNA i RNA)[1][2][3][4][5][6]Tlen jest niezbędny do oddychania komórkowego[4][5], wraz z wodorem tworzywodę[4][5], zaś wraz z węglem dwutlenek węgla[4], który jest substratem do fotosyntezy.

Śmierć organizmu[3] (np. z głoduodwodnienia lub uduszenia)[2].

Węgiel, C

Wodór, H

Azot, N

Składnik wszystkich białekzasad azotowych (wchodzących w skład kwasów nukleinowych)[1][3][4][5][6]związków przenoszących energię (np. ATPADP)[1][4] oraz wielu innych związków chemicznych[2] (np. witamin)[3]U roślin: Stymuluje wzrost[2], jest składnikiemchlorofilu[5][6], niektórych koenzymów[6]barwników fotosyntetycznych oraz fitohormononów[1].

U zwierząt: Zahamowanie procesów życiowych[1]. Zaburzenia bilansu azotowego(wychudzenie, osłabiony wzrost[3], ogólne osłabienie, obrzęki, brak apetytu, zmianyskórne, choroby wątroby)[2]U roślin: Zahamowanie wzrostupędy są krótkie i cieńkie[1]. Szybsze kwitnienie i owocowanie kosztem mniejszych plonów[2]Liście stają się małe i bladozielone[1][2], a następnie żółkną[a]. Roślina słabo się krzewi, jest strzelista i wątła[2].

Fosfor, P

Pierwiastek o największej ilości funkcji w organizmie[7]. Składnik m.in.: kwasów nukleinowych[1][2][3][4][5][6][7][8]związków przenoszących energię[1][2][3][4][6][7][8]fosfolipidów (budujących błony komórkowe)[1][2][4][5][6][7][8] oraz niektórych białek[1]U zwierząt: Odgrywa ważną rolę w skurczach mięśni i pracy neuronów[9]. U kręgowców jest ważnym składnikiem kości[1][3][4][5][6][8][9] (w postaci hydroksyapatytu)[2] izębów[1][3][9]U roślin: Jest gromadzony w nasionach w postaci fityny[2].

U zwierząt: Zaburzenia metabolizmu[3]. Łamliwość i zniekształcenia kości[1][2], zgrubienia stawów, brak apetytu[2]. Zwiększona nerwowość, próchnica zębów[1]U roślin: Zahamowanie wzrostu łodyg i liści (które stają się ciemnozielone, czasem z fioletowoczerwonymi przebarwieniami od spodu), opóźnienie kwitnienia i owocowania, degeneracja nasion[2]. Matowienie liści, objawy podobne do niedoboru azotu[1].

Siarka, S

Składnik dwóch aminokwasów[3]metioniny i cysteiny[2] (która poprzez mostki dwusiarczkowe tworzy strukturę trzeciorzędową białka)[4] oraz enzymów i koenzymów (np. koenzym A)[1][2][8]. Bierze udział w procesach oddechowych w komórce. Wchodzi w skład niektórych wielocukrów (w postaci siarczanów)[2]U zwierząt: Wchodzi w skład większości białek[5][7], m.in. wytwarzanych przezkomórki naskórka, budujących włosypaznokcierogikopyta i pióra[4] (np. keratyna włosów i paznokci)[8], a także wielu hormonów[1](np. insuliny)[8][9] i witamin[6][7] (np. B1)[9]. Wpływa na właściwe nawilżenie i natłuszczenie skóry[3].

U zwierząt: Osłabiony[2] lub zahamowany wzrost i równowaga ustrojowa[3]U roślin:Zaburzenia biosyntezy chlorofilu, zahamowanie wzrostu. Liście stają się małe i bladozielone[b] (chloroza), pojawiają się na nich czerwonawe żyłki[2].

Makroelementy

Wapń, Ca

Zmniejsza przepuszczalność błon komórkowych[4], obniża stopień uwodnienia cytoplazmy[10] (zwiększa jej lepkość)[4]U zwierząt:Jest drugim przekaźnikiem w sygnalizacji komórkowej[8]. Stanowi główny budulec kości i zębów kręgowców[1][2][3][4][5][7][8][9][10],szkieletów bezkręgowców[2][4][10] i skorup jaj ptaków[2]. Wiąże się z niektórymi białkami (np. kolagenem)[2]. Jest jednym z czynników krzepnięcia krwi[1][3][5][7][8][9][10] (tzw. IV czynnik). Uczestniczy w biosyntezie hormonów[9]. Jest potrzebny do prawidłowego funkcjonowania układu mięśniowego[2][7][9] (uczestniczy w mechanizmie skurczu mięśnia[1][3][8]) i nerwowego[2][7] (przewodnictwoimpulsów nerwowych[1]). U roślin: Jest aktywatorem enzymów[6]. Łączy się ze składnikami ścian komórkowych[5] (składnik blaszki środkowej[6]).

U zwierząt: Łamliwość i zniekształcenia kości[1][2][3][10] (np. krzywica[3][10] u dzieci,osteoporoza[1] u dorosłych), choroby zębów[1][2][10], zgrubienia stawów[2]. Zaburzeniametaboliczne (np. biegunka)[2], zaburzenia krzepnięcia krwi[2][3][10], zaburzenia funkcjonowania układu mięśniowego[3] (wzmożenie odruchów[2]tężyczka[1][2][10]) inerwowego[3] (stany lękowe[1]). Utrata apetytu[2] U roślin: Zahamowanie syntezy białka, gromadzenie się węglowodanów w organizmie, zaburzenia gospodarki wodnej[2]. Rozkład błon komórkowych, nieprawidłowy wzrost i martwica organów[10] (jasnozielona barwa liści[b] i ich zwijanie się na brzegach, łamliwość górnej części łodygi, niewytwarzanie włośników przez korzenie)[2].

Potas, K

Reguluje równowagę osmotyczną i wodno-eliktrolitową (jonowąkomórki[1][2][3][6][8], zwiększa przepuszczalność błon komórkowych[4], podwyższa stopień uwodnienia cytoplazmy[10] (zmniejsza jej lepkość)[4]U zwierząt: Jest podstawowym kationem płynów tkankowych[5] i podstawowym kationem wewnątrzkomórkowym[7][8]. Reguluje odczyn i ciśnienie krwi[2]. Wraz z jonami soduodpowiada za polaryzację błon komórkowych[4] (utrzymuje potencjał spoczynkowy aksonów[8]), bierze udział w przewodzeniuimpulsów nerwowych[1][3][5][7][9][10] (wpływa na skurcze mięśni)[2][3][5][7][9]U roślin: Aktywator ponad 40 enzymów[1][2][6][10], ma wpływ na procesy wzrostowe[9] (kiełkowaniewzrost, tworzenie nasion)[2] i całokształt przemiany materii (m.in. fotosyntezę, otwieranie i zamykanie szparek[5][6], odporność na stres)[2]. Jest głównym składnikiem tkanki merystematycznej (twórczej)[4].

U zwierząt: Kurcze mięśni[2][3], osłabienie kurczliwości mięśni[1][10], ogólne osłabienie organizmu[1][2][10], choroby serca[10] i nerekapatia, uczucie splątania[1]. Zwolnienie reakcji na bodźce, suchość skóry[3]U roślin: Zahamowanie wzrostu[2][10]martwicaorganów[10], mniejsza odporność na choroby. Więdnięcie liści, które stają się ciemnozielone, a następnie pokrywają się białożółtymi plamami[a][2] (chloroza[1][10]). Utrata turgoru[2] (roślina przyjmuje zwiędły pokrój)[1][10], skrócone międzywęźla[1] oraz słabo rozwinięty system korzeniowy[1][10].

Sód, Na

Reguluje równowagę osmotyczną i wodno-eliktrolitową (jonowąkomórki[1][2][5][6][7][9][10]U zwierząt: Jest podstawowym kationempłynu pozakomórkowego[5][7][8] (i krwi[8], której reguluje odczyn i ciśnienie[2]). Wraz z jonami potasu odpowiada za polaryzację błon komórkowych[2][3][4], bierze udział w przewodzeniu impulsów nerwowych[1][2][3][5][7][8][10] (wpływa na skurcze mięśni)[1]. Odpowiada za transport jelitowy aminokwasów i węglowodanów[8]U roślin: Jest niezbędny do fotosyntezy[5][6].

U zwierząt: Zanik różnicy potencjałów i utrata pobudliwości komórek[1][10]. Brakapetytu, matowość oczu, zanik połysku sierści[2], matowienie włosów[3], lizanie różnych przedmiotów[2]Odwodnienie, niskie ciśnienie krwiskurcze mięśni[1]U roślin:Jedynie niewielu gatunkom jest potrzebny do życia, a jego niedobór powoduje osłabienie wzrostu (np. halofity czy burak cukrowy). W pozostałych przypadkach jest zbędny, a czasem nawet toksyczny[2].

Chlor, Cl

Wraz z jonami sodu i potasu reguluje równowagę osmotyczną i wodno-eliktrolitową (jonowąkomórki[1][2][5][6][7][9]U zwierząt: Jest podstawowym anionem płynów tkankowych[5] i podstawowym anionem zewnątrzkomórkowym[7]. Reguluje odczyn i ciśnienie krwi[2], ułatwia uwalnianie tlenu z erytrocytów[3]. Tworzy kwas solny w żołądku (składnik soku żołądkowego)[1][2][9]aktywuje enzymy trawienne(amylazę ślinową[8] i pepsynogen)[1][2][3]U roślin: Czynnik katalityczny w fotolizie wody[1] (faza jasnej fotosyntezy)[2][5][6], transportujeasymilaty, wpływa na uwodnienie cytoplazmy[2].

Zaburzenia oddychania komórkowego[1][2][3] U zwierząt: Zaburzenia trawienia[1][3]. Objawy często jak przy niedoborze sodu[2]U roślin: Zaburzenia fotosyntezy[1][2],chloroza i obumieranie liści. Najwięcej chloru potrzebują halofity (słonorośla), u innych roślin jego nadmiar powoduje pogorszenie jakości plonu[2].

Magnez, Mg

Wraz z wapniem zmniejsza przepuszczalność błon komórkowych. Obniża stopień uwodnienia cytoplazmy[10] (zwiększa jej lepkość)[4]. Utrzymuje właściwą strukturę[10] i koordynuje współpracę obu podjednostek rybosomów. Jest składnikiem enzymów oddechowych[4].U zwierząt: Jest składnikiem zębów[3][8] i kości[1][2][3][8][10] (bierze udział w ich tworzeniu[9]), krwi oraz innych tkanek zwierzęcych[5]. Jest aktywatorem wielu enzymów[1][3][5][10] (np. fosfofruktokinazy)[2]. Uczestniczy m.in. w replikacji kwasów nukleinowych, wytwarzaniumocznika oraz transporcie fosforanów[2]. Wraz z wapniem[2] odpowiada za prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego[2][7][9](utrzymuje pompę sodowo-potasową warunkującą potencjał spoczynkowy aksonów[8]) i mięśniowego[1][2][7][9] (składnik komórek mięśniowych[8]). Bierze udział w wytwarzaniu energii przez komórki oraz w trawieniu tłuszczów. Ułatwia asymilację witaminy C iwapnia[3]U roślin: Aktywator enzymów[1][5][10] uczestniczących w metabolizmie węglowodanów[2][6]. Składnik chlorofilu[1][2][4][5][6][10] ienzymów fotosyntetycznych[4].

U zwierząt: Wzmożona aktywność układu nerwowego i mięśniowego (drżenia mięśni,kurcze[3])[1][2], osłabienie mięsni[1], osłabienie i nieprawidłowości pracy serca[3][10] (np.arytmia serca[1]). Rozdrażnienie, migreny[3]apatia[1]U roślin: Słabszy rozwój[2], zahamowanie fotosyntezy, więdnięcie, chloroza[1][10] (objawiająca się plamami międzynerwami liści[a])[2], wynikająca z braku chlorofilu[10], żółknięcie i obumieranie liści[2].

Mikroelementy

Żelazo, Fe

Składnik enzymów oddechowych[1][4][6][7] (cytochromów[1][7]peroksydazkatalazy)[2]U zwierząt: Składnik hemoglobiny[1][2][3][4][5][7][9],mioglobiny[1][2][3][7] oraz koenzymów uczestniczących w tworzeniu ATP[9]U roślin: Składnik enzymów fotosyntetycznych[2][4][6] oraz uczestniczących w wiązaniu azotu atmosferycznego[6]katalizator[1] w biosyntezie chlorofilu[2].

Zaburzenia oddychania komórkowego[1]U zwierząt: Niedokrwistość (anemia)[1][2][3][7], słaby wzrost, ospałość, osłabiona odporność na infekcje[2], bóle głowy[1], zaburzenia wchłaniania witamin z grupy B[3]arytmia serca[1][2][3], upośledzenie funkcji poznawczych[7]U roślin: Chloroza liści[b][1][2] i zaburzenia fotosyntezy. Niedobór występuje najczęściej u drzew owocowych[1].

Fluor, F

U zwierząt: Składnik kości i szkliwa zębów[1][2][3][7][10] (umożliwia prawidłowy rozwój uzębienia[2], chroni zęby przed próchnicą[1][7]),inaktywator fosfataz[2].

U zwierząt: Większa podatność na próchnicę zębów[1][2][3][10].

Cynk, Zn

Uczestniczy w różnych etapach syntezy białek[2][7], składnik enzymów oddechowych[2][6]U zwierząt: Składnik wielu enzymów[1]odpowiedzialnych m.in. za metabolizm białek (składnik wielu proteinaz), węglowodanów[2][10] i tłuszczów[3]. Składnik insuliny[1][9][10](odgrywa także ważną rolę w jej magazynowaniu w trzustce[2]), reguluje stężenie witaminy A[1]. Jest wykorzystywany w formowaniutkanki kostnej[2], jest potrzebny do wzrostu[3][7] i naprawy tkanek[7] (przyspiesza gojenie ran[1][3]). Reguluje równowagę kwasowo-zasadową organizmu (składnik anhydrazy węglanowej)[2]. Jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego. Odpowiada za ostrość smaku i słuchu[3]U roślin: Składnik enzymów uczestniczących w metabolizmie azotowym[2][6]. Jest niezbędny do wytwarzania auksyn[1][2][10].

U zwierząt: Niedokrwistość (anemia)[1], powolne gojenie ran[1][3][10], chorobyskóry[2][10]włosów[1][2][10] (np. łysienie[1], łamliwość włosów[3]) i paznokci[1][2][10](łamliwość paznokci[3]). Nowotwory[2][3]zanik mięśni, zahamowanie wzrostu i rozwoju, opóźnienie dojrzałości płciowej[2] (zaburzenia rozwoju i czynności gonad[10]),niepłodność u samców[2], upośledzenie funkcji poznawczych[7]U roślin: Chloroza[1][10], zwijanie się i karłowacenie liści[1][2][10], żółte plamy na liściach (tzw. choroba małych liści)[b]. Liście i kwiaty przedwcześnie opadają, międzywęźla są skrócone (głównie udrzew owocowych)[2]. Małe plony[1]

Krzem, Si

U zwierząt: Prawdopodobnie pełni rolę strukturalną. Występuje w osoczu krwi oraz sierści. Może być potrzebny przy formowaniu siętkanki łącznej (np. szkieletu). Jest niezbędny dla zwierząt, wytwarzających krzemionkowe elementy szkieletu (np. gąbki szklane)[2]U roślin: U niektórych gatunków usztywnia ściany komórkowe[6], a także zwiększa odporność na drobnoustroje. Korzystnie wpływa nawzrost traw[2].

U zwierząt: Choroby skóry (np. trądzik), wypadanie włosów, deformacje kości[2].

Jod, I

U zwierząt: Składnik hormonów tarczycy[3][7][10] (tyroksyny[9] i trijodotyroniny)[1][2], regulujących wiele funkcji organizmu (np. akcja sercametabolizm[3][7]pobudliwość układu nerwowego)[2]U roślin: Zwiększa aktywność niektórych enzymów (inwertaz iperoksydaz)[2].

U zwierząt: Choroby tarczycy (np. wole)[2][3][7][10]karłowatość[2]kretynizm[1][2][3][10](wrodzony zespół niedoboru jodu), spowolnienie metabolizmu[1]obrzęki skóry[10].

Miedź, Cu

Wchodzi w skład enzymów oddechowych (np. oksydaza cytochromowa i oksydaza askorbinowa)[2]U zwierząt: Wraz z żelazemuczestniczy w syntezie hemu (składnik hemoglobiny)[1][2][6][9][10] i melaniny[2][9]. Występuje w ceruloplazminie (białko osocza krwi). U niektórych bezkręgowców (np. mięczaków) jest składnikiem błękitnej hemocyjaniny (odpowiednik hemoglobiny)[2]U roślin: Składnikenzymów fotosyntetycznych[2][6] oraz enzymów biorących udział w syntezie chlorofilu[1][10], jest ważnym regulatorem procesów redoks[2][10] (np. redukcja azotanów). Ma duży wpływ na metabolizm lipidów i związków żelaza[2].

Zaburzenia oddychania komórkowego[10]U zwierząt: Niedokrwistość (anemia), brakapetytu, ospałość, biegunka, zaburzenia ruchu (niedowłady)[2]. Niedobór występuje rzadko[1]U roślin: Utrata turgoru, bielenie i zamieranie szczytów pędówLiściepoczątkowo nabierają intensywnie zielonego koloru, później następuje ich chloroza[a][2]. Bielenie i usychanie wierzchołków młodych liści[1][10].

Mangan, Mn

Aktywator i składnik grup prostetycznych niektórych enzymów, np. enzymów oddechowych[6][10] (dehydrogenaza izocytrynianowa,karboksylaza pirogronianowa)[2]U zwierząt: Aktywator arginazy (enzym cyklu mocznikowego). Jest konieczny do prawidłowego rozwoju tkanek (zwłaszcza kostnej) oraz do funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego. Współdziała z witaminami B (B1B6) oraz cytochromami, zwiększa asymilację miedzi[2]. Jest potrzebny do rozmnażania i laktacji[9]U roślin: Potrzebny do prawidłowegowzrostu[2] oraz do wydzielania tlenu w procesie fotosyntezy[2][6] (aktywator enzymów jasnej fazy fotosyntezy)[10], składnik enzymów uczestniczących w metabolizmie azotowym[2][6].

Zaburzenia oddychania komórkowego[10]U zwierząt: Osłabienie wzrostu i płodności, wychudzenie, deformacje odnóży, osłabienie tkanki łącznej[2]U roślin: Łamliwośćpędów[2], usychanie liści[10], które zostają pokryte szarozielonymi plamami, zwłaszcza u nasady blaszki[b] (chloroza[10])[2].

Chrom, Cr

U zwierząt: Wzmaga działanie insuliny, składnik czynnika tolerancji glukozy[2]. Obniża poziom cholesterolu we krwi.

U zwierząt: Wzrost stężenia cholesterolu we krwi, niewłaściwa asymilacja glukozy[2].

Selen, Se

U zwierząt: Wchodzi w skład selenocysteiny (aminokwasu wchodzącego m.in. w skład peroksydazy glutationowej –przeciwutleniacza, chroniącego hemoglobinę przed działaniem nadtlenku wodoru)[2][7]. Stymuluje cykl pracy sercaneutralizujeniektóre toksyny (kadmrtęć), współdziała z tokoferolem (witaminą E)[2].

U zwierząt: Zaburzenia wzrostu i płodnościhemoliza, degeneracja mięśni i wątroby[2].

Bor, B

U zwierząt: Gromadzi się w kościach i układzie nerwowym, współdziała z wapniem[2]U roślin: Składnik ścian komórkowych. Bierze udział w metabolizmie kwasów nukleinowych[6], wzroście i rozwoju komórek[2][6]biosyntezie ligniny oraz regulacji gospodarkiwęglowodanowej. Jest niezbędny do kwitnienia i owocowania[2].

U zwierząt: Prawdopodobnie osłabienie zdolności uczenia się[2]U roślin:Upośledzenie wzrostu, żółknięcie i kruchość liści[b], opadanie pączków kwiatowych, gnicie korzeni[2], zaprzestanie wytwarzania nasionobumieranie tzw. stożka wzrostu.

Molibden, Mo

U zwierząt: Niezbędny do prawidłowego działania wielu enzymów (np. oksydazy aldehydowejdehydrogenazy ksantynowej)[2]U roślin: Składnik enzymów uczestniczących w wiązaniu i przemianach azotu[6] (redukcja azotanówsynteza białek)[2], bierze udział wbiosyntezie witaminy C[2].

U zwierząt: Osłabiony wzrost[2]U roślin: Zahamowanie wzrostuchloroza i usychanieliści[b], opadanie kwiatów[2].

Nikiel, Ni

Składnik ureazy – enzymu rozkładającego mocznik na amoniak i dwutlenek węgla (u zwierząt)[2] oraz biorącego udział w reakcjach enzymatycznych u motylkowych (u roślin)[2].

U zwierząt: Osłabiony metabolizm azotu i żelaza[2]U roślin: Prawdopodobnie ograniczony wzrost[2].

Wanad, V

U zwierząt: Aktywator enzymów uczestniczących w syntezie ATP, wpływa na działanie pompy sodowo-potasowej, uczestniczy wmetabolizmie glukozy, pobudza produkcję glutationu[2].

U zwierząt: Osłabiony wzrost[2].

Cyna, Sn

U zwierząt: Prawdopodobnie wpływa na działanie witaminy B2 (ryboflawiny)[2].

U zwierząt: Zaburzenia wzrostu i rozmnażania, prawdopodobnie również łysienie[2].

Arsen, As

U zwierząt: Prawdopodobnie uczestniczy w metabolizmie metioninyargininy i związków metylowych[2].

U zwierząt: Zaburzenia wzrostu i rozmnażania[2].

Kobalt, Co

U zwierząt: Składnik witaminy B12 (kobalaminy)[10], biorącej udział w procesie tworzenia erytrocytów[1][2][9] (jest niezbędna wbiosyntezie hemoglobiny). Aktywator niektórych enzymów[2]U roślin: Bierze udział w reakcjach enzymatycznych u roślin motylkowych(składnik ureazy), żyjących w symbiozie z bakteriami brodawkowymi[1][10].

U zwierząt: Niedokrwistość (anemia)[1][2], zaburzenia krzepnięcia krwi[1][2][10], zaburzenia syntezy białek i kwasów nukleinowych[2]U roślin: Zahamowanie rozwojubakterii brodawkowych i procesu wiązania azotu przez rośliny motylkowe[1][2][10].

Stront, Sr

U zwierząt: Prawdopodobnie jest potrzebny do prawidłowej mineralizacji kości (gromadzi się w nich w niewielkich ilościach), jego właściwości są podobne do właściwości wapnia[2].

U zwierząt: Osłabienie układu kostnego[2].

 

Masz pytania, wiesz coś więcej? Skomentuj!

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>